Παρασκευή, 3 Φεβρουαρίου 2012

Αντιμετώπιση του φυτοπαθογόνου μύκητα Verticillium dahliae με τη χρήση βιολογικών παραγόντων του γένους Trichoderma σε φυτώρια και καλλιέργειες ελιάς



Η βερτισιλλίωση προσβάλλει ένα ευρύτατο φάσμα φυτικών ειδών και αποτελεί μία από τις πιο επικίνδυνες ασθένειες των καλλιεργούμενων φυτών. Στην Ελλάδα, αν και έχει αναφερθεί ως ασθένεια για πρώτη φορά από το 1935, μόνο την τελευταία εικοσαετία έχει αρχίσει να απασχολεί έντονα τον παραγωγικό κόσμο με την επέκταση που έχει στις διάφορες καλλιέργειες.

Οι μύκητες του γένους Verticillium, ανήκουν στην κλάση Adelomycetes, στην τάξη Moniliales (=Hyphomycetes) και στην οικογένεια Moniliaceae. Τα είδη που αναφέρονται είναι πέντε: V.albo-atrum, V.dahliae, V.nigrescens, V.nubilum, V.tricorpus. Τα V.albo-atrum και V.dahliae προκαλούν τις σοβαρότερες απώλειες στα φυτά. Οι αδρομυκώσεις συνήθως εξελίσσονται βραδέως και οφείλονται σε προσβολή των αγγειωδών ιστών. Ο κατάλογος των φυτικών ειδών που προσβάλλει το γένος Verticillium είναι πολύ μεγάλος. Τα είδη αυτά είναι υπεύθυνα για μεγάλες καταστροφές στα λαχανικά, τις μεγάλες καλλιέργειες, τις δενδρώδεις καλλιέργειες και τα καλωπιστικά. Τα είδη με την μεγαλύτερη φυτοπαθολογική σημασία είναι τα V.dahliae και V.albo-atrum. 



Ο μύκητας V. dahliae έχει ευρύτατο φάσμα ξενιστών (>250 φυτικά είδη), στους οποίους περιλαμβάνονται λαχανοκομικά, ψυχανθή, ανθοκομικά, ακρόδρυα, δενδρώδη, δασικά και ζιζάνια. Μεταξύ των λαχανοκομικών ειδών περιλαμβάνονται : η τομάτα, η πατάτα, η μελιτζάνα, η πιπεριά, η μπάμια, το αγγούρι, το καρπούζι, η αγκινάρα κ.α. Στις δενδρώδεις καλλιέργειες στην χώρα μας ο V. dahliae έχει αναφερθεί στα είδη: βερικοκιά, ελιά, φιστικιά, αμυγδαλιά, ροδακινιά και δαμασκηνιά. Επίσης έχει αναφερθεί και σε πολλά αυτοφυή φυτά όπως βλήτο, μαρτιάτικο, καψέλα, μολόχα κ.α.. Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι οι μύκητες του γένους Fuzarium δεν προκαλούν αδρομυκώσεις στα καρποφόρα δένδρα και στο αμπέλι. Άρα οι αδρομυκώσεις στους ξενιστές αυτούς οφείλονται αποκλειστικά σε μύκητες του γένους Verticillium. 


Όλα τα είδη των φυτών που προσβάλλονται από την βερτισιλλίωση παρουσιάζουν σχεδόν ανάλογα συμπτώματα. Πρόκειται για συμπτώματα που συγχέονται με αυτά των φουζαριώσεων, των αδροβακτηριώσεων και ασθενειών του ριζικού συστήματος, της έλλειψης υγρασίας και ζημιών από ζιζανιοκτόνα. Πολλές φορές όμως η διάγνωσή τους είναι δύσκολη και καταφεύγουμε στον εργαστηριακό έλεγχο. Τα κύρια συμπτώματα της βερτισιλλίωσης είναι: Μαρασμός, Χλωρωτικές κηλίδες που αντικαθίσταται από νεκρωτικές κιτρινομπρούτζινες κηλίδες, Μεταχρωματισμός των αγγείων. Υπάρχουν βέβαια και μία σειρά άλλων συμπτωμάτων που διαφέρουν ανάλογα των ξενιστή και τέτοια είναι η επιναστεία φύλλων, ο νανισμός, η καχεξία, η ημιπληγία, η αποπληξία κ.α. Κοινό σύμπτωμα στο σύνολο των ξενιστών του παθογόνου είναι καταρχήν η αλλαγή του χρώματος των φύλλων, αρχικά, προς ένα ανοικτότερο πράσινο που εξελίσσεται σταδιακά σε κιτρίνισμα και πρώιμη πτώση τους, με συνέπεια την ξήρανση των ακραίων κλαδίσκων στην αρχή και μεγαλυτέρων κλάδων αργότερα. Συνήθως τα συμπτώματα αυτά εμφανίζονται με τη μορφή ημιπληγίας, δηλαδή προς τη μία πλευρά του δένδρου, για να επακολουθήσει, βαθμιαία, καθολική κατάπτωση του δένδρου και συχνά ο θάνατός του. Στις περισσότερες περιπτώσεις το δένδρο παραμένει προσβεβλημένο για πολλά χρόνια, εμφανίζοντας άλλοτε μεγαλύτερη και άλλοτε μικρότερη ένταση της ασθένειας και χρόνια καχεξία.


Η βερτισιλλίωση στην καλλιέργεια της Ελιάς
Συμπτωματολογία: Ιδιαίτερα έντονα συμπτώματα της ασθένειας παρατηρούνται κατά την άνοιξη, το θέρος και το φθινόπωρο σε ελαιόδενδρα κάθε ηλικίας. Τυπικό σύμπτωμα της βερτισιλλίωσης είναι η ξήρανση του φυλλώματος κλαδίσκων, κλάδων και βραχιόνων. Η ξήρανση του φυλλώματος εκδηλώνεται σαν ημιπληγία σε ηλικιωμένα δένδρα, ή σαν καθολική αποπληξία σε νεαρά κυρίως δένδρα. Της νέκρωσης των φύλλων προηγείται απώλεια της στιλπνότητας του πρασίνου χρώματος, συστροφή προς την κάτω επιφάνεια και χλώρωση. Ιδιαίτερα έντονα συμπτώματα παρατηρούνται κατά την άνθηση και την χρονιά της καρποφορίας. Η εμπειρία του φυτοπαθολόγου είναι πολλές φορές απαραίτητη για την διάγνωση της ασθένειας στον αγρό, διότι συμπτώματα που οφείλονται σε άλλα παρασιτικά ή μη παρασιτικά αίτια (προσβολή από την φυματίωση της ελιάς, από νηματώδεις, ή ζημιές από χαμηλές θερμοκρασίες) μπορεί να αποδοθούν στην βερτισιλλίωση. Χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ασθένειας στην ελιά είναι επίσης η παραμονή των ξηρών φύλλων στους ασθενείς βλαστούς για μεγάλο χρονικό διάστημα πριν από την αποφύλλωση. Παρατηρείται επίσης η αναβλάστηση των δένδρων από την βάση τους, όπως και πλευρικές νεκρώσεις - βύθιση του φλοιού των προσβεβλημένων κλάδων λόγο ηλιοκαμάτων. Τούτο οφείλεται στην απευθείας έκθεση του στον ήλιο μετά την φυλλόπτωση. Τα ασθενή δένδρα είναι μεμονωμένα ή κατά κηλίδες και συχνά παρουσιάζουν δυνατότητα ανάρρωσης που αποδίδεται στον εγκλωβισμό του παθογόνου στον εκάστοτε ετήσιο δακτύλιο οπότε απαιτείται η εκ νέου μόλυνση των ριζών για την επανεμφάνιση συμπτωμάτων.




Πρακτικές ελέγχου του παθογόνου: Καταρχήν θα πρέπει να ελέγχεται το καλλιεργητικό παρελθόν του αγρού στον οποίο προγραμματίζεται η εγκατάσταση του ελαιώνα και να αποφεύγονται χωράφια που καλλιεργήθηκαν με ευαίσθητες στην βερτισιλλίωση καλλιέργειες. Φροντίδα πρωταρχικής σπουδαιότητας θεωρείται επίσης και η χρησιμοποίηση υγιών δενδρυλλίων από φυτώρια απαλλαγμένα από τον μύκητα. Συνιστάται η ελαιοκομική αξιολόγηση και δοκιμαστική χρησιμοποίηση αμερικάνικων υποκειμένων, όπως το Oblonga το οποίο σε φυσικά επίπεδα μολύσματος έχει δείξει ικανοποιητικό βαθμό αντοχής στην ασθένεια. Τα οργώματα και φρεζαρίσματα για την καταστροφή των ζιζανίων, την ενσωμάτωση των λιπασμάτων κ.λ.π., θα πρέπει να αποφεύγονται η να περιορίζονται στο ελάχιστο δυνατό ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία πληγών στο ριζικό σύστημα. Απαραίτητη είναι η ορθολογική και κατευθυνόμενη χημική ζιζανιοκτονία, με την οποία είναι δυνατόν να περιοριστούν τα οργώματα ώστε να αποφεύγονται οι πληγές των ριζών με παράλληλη μείωση των μολυσμάτων που προέρχονται από τα ζιζάνια. Επιβάλλεται η αποφυγή των αρδεύσεων με κατάκλιση ή με αυλάκια που συμβάλλουν στην διασπορά των μολυσμάτων και στην μετάδοση της ασθένειας από μολυσμένες περιοχές του ελαιώνα σε αμόλυντες. Θα πρέπει να αποφεύγονται συστήματα συγκαλλιέργειας με ευπαθείς ξενιστές του παθογόνου, καθώς και καλλιέργεια, κοντά σε ελαιώνες, φυτών ευαίσθητων στην ασθένεια (τομάτα, πατάτα, βαμβάκι, κολοκυνθοειδή κ.α.). Το κλάδεμα των ασθενών δένδρων θα πρέπει να γίνεται πριν από την ξήρανση και την πτώση των φύλλων από τους προσβεβλημένους κλάδους. Αυτό θα περιορίσει την αύξηση του μολύσματος στο έδαφος (μικροσκληρώτια που σχηματίζονται στα φύλλα κατά την αποσύνθεση).


Χημική αντιμετώπιση του παθογόνου: Η αντιμετώπιση του Verticillium dahliae δεν είναι εφικτή με τη χρήση χημικών φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων. Σήμερα, οι συνήθεις πρακτικές αντιμετώπισης περιορίζονται σε μια δέσμη μέτρων πρόληψης και τήρησης κανόνων υγιεινής στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, όπως εκρίζωση προσβεβλημένων φυτών και απομάκρυνση ή κάψιμο μαζί με το ριζικό τους σύστημα, αποστράγγιση του εδάφους, ισορροπημένη λίπανση – άρδευση κ.τ.λ..



Νέες τάσεις αντιμετώπισης του Verticillium dahliae: Τα τελευταία χρόνια έχουν δει το φως της δημοσιότητας μελέτες αντιμετώπισης του συγκεκριμένου παθογόνου με χρήση ωφέλιμων μικροοργανισμών και ειδικότερα μυκήτων που ανήκουν στο γένος Trichoderma. Οι μύκητες του γένους Trichoderma είναι ευρύτατα διαδομένοι στα καλλιεργούμενα εδάφη, με αυξανόμενη τάση εφαρμογής τους ως βιολογικοί παράγοντες εναντίον εδαφογενών φυτοπαθογόνων μυκήτων. Η αυξημένη βιολογική δράση τους οφείλεται στην ικανότητα παραγωγής μεταβολιτών με αντιμυκητιακή δράση, σε φαινόμενα μυκοπαρασιτισμού αλλά και διέγερσης μηχανισμών ανθεκτικότητας των καλλιεργούμενων φυτικών ειδών. Παράλληλα, στις περισσότερες των περιπτώσεων, παρατηρείται προώθηση της ανάπτυξης των φυτών καθώς και βιοαποικοδόμηση συσσωρευμένων στο έδαφος χημικών ουσιών από λανθασμένες πρακτικές συστημάτων συμβατικής γεωργίας. Η εφαρμογή των συγκεκριμένων μικροοργανισμών είναι απολύτως συμβατή με συστήματα Βιολογικής και Ολοκληρωμένης Γεωργίας, με πολλαπλά οφέλη για τον παραγωγό, τον καταναλωτή και το φυσικό περιβάλλον.

Προσφερόμενες υπηρεσίες
  • Διάγνωση, με εφαρμογή κλασσικών και μοριακών τεχνικών (τεχνικές ανάλυσης του DNA), των φυτοπαθολογικών προβλημάτων των ελαιόδεντρων. 
  • Παραγωγή νεαρών δενδρυλλίων ελιάς με ριζικό σύστημα αποικισμένο με βιοπαράγοντες του γένους Trichoderma και στον εμπλουτισμό των εδαφών με τους συγκεκριμένους ωφέλιμους μικροοργανισμούς, αποσκοπώντας σε σταδιακό ανταγωνιστικό περιορισμό μολυσμάτων του Verticillium dahliae, δίνοντας μια αειφόρα λύση στο πρόβλημα της βερτισιλλίωσης της ελιάς. 
  • Εφαρμογή, με τη μορφή ριζοποτισμάτων, βιοπαραγόντων του γένους Trichoderma σε συγκεντώσεις της τάξης 108 σπόρια / ml, σε ελαιώνες που αντιμετωπίζουν προβλήματα αδρομύκωσης με σκοπό την παρεμπόδιση επέκτασης των προσβολών.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου