Δευτέρα, 28 Ιανουαρίου 2013

Η ελληνική απάντηση στα εισαγόμενα Superfoods: Prunus spinosa ή κοινώς «Τσάπουρνο»!!!




Στις μέρες μας παρατηρούμε μια έντονη στροφή του πρωτογενή παραγωγικού τομέα στην καλλιέργεια πολυδύναμων φυτών. Ήδη είναι γεγονός η πρώτη Συνεταιριστική Αγροτική Εταιρία («Αρώνια Πιερία»), ενώ πολλοί μιμητές ακολουθούν όσο αφορά στις καλλιέργειες των goji berries, ιπποφαές, μύρτιλου κ.λπ.. Τι γίνεται όμως με τα ενδημικά φυτικά είδη; Υπάρχουν άραγε φυτά τα οποία είναι προσαρμοσμένα στις κατά τόπους εδαφοκλιματικές συνθήκες της χώρας με παρόμοιες οργανοληπτικές και χημικές ιδιότητες των παραγόμενων καρπών τους; Η απάντηση είναι ναι και ένα από αυτά τα είδη είναι το Prunus spinosa ή κοινώς η «Τσαπουρνιά».




Ποια είναι όμως η Τσαπουρνιά; Ας τη γνωρίσουμε λοιπόν. Πρόκειται για ένα ενδημικό φυτικό είδος σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές της χώρας μας, με εξάπλωση σε περιοχές της Ευρώπης, της Β. Αμερικής, της Ασίας και της Αφρικής με παρόμοια κλιματολογικά χαρακτηριστικά. Η λατινική του ονομασία είναι Prunus spinosa και αποτελεί στενό συγγενή της δαμασκηνιάς (οικογένεια Rosaceae). 



Η Τσαπουρνιά ως αυτοφυές εμφανίζεται με θαμνώδη ανάπτυξη ή ως μικρό δένδρο με μέγιστο ύψος τα 4 - 5 μέτρα. Χαρακτηριστικό της εικόνας της είναι το σκουρόχρωμο ξύλο και η ακανθώδης βλάστηση. Τα φύλλα της είναι μικρά ελλειψοειδή - οβάλ, ενώ τα άνθη της είναι ερμαφρόδιτα (αυτογονιμοποιούμενο φυτικό είδος) μικρά και λευκά με πέντε πέταλα. Ο καρπός είναι στρόγγυλος σκουρογάλανος μέγιστης διαμέτρου 1.5 με 1.8 εκατοστών και περιέχει ένα μεγάλο σπόρο. Το συγκεκριμένο φυτικό είδος ανθίζει νωρίς την Άνοιξη ενώ οι καρποί του συλλέγονται το Φθινόπωρο. Η στυφότητα των καρπών του  περιορίζεται και η περιεκτικότητα σε σάκχαρα είναι στα μέγιστα επίπεδα μετά τον πρώτο Φθινοπωρινό παγετό που συμπίπτει με την προτεινόμενη περίοδο συγκομιδής.






Η καλλιέργεια της Τσαπουρνιάς μπορεί να είναι αποδοτική σχεδόν στο σύνολο των ορεινών - ημιορεινών περιοχών της χώρας μας, ενώ – υπό προϋποθέσεις – μπορεί να καλλιεργηθεί και σε πεδινές εκτάσεις μειωμένου υψομέτρου. Αποδίδει καλύτερα σε βαθειά, γόνιμα εδάφη και σε εύρος pH από 6.2 έως 7.8. Εμφανίζει αυξημένη προσαρμοστικότητα σε εδάφη μέσης προς βαριάς μηχανικής σύστασης και αντέχει περισσότερο από τα άλλα πυρηνόκαρπα σε υγρά και συνεκτικά εδάφη. Σαν δένδρο παρουσιάζει μικρή ανθεκτικότητα στην αλατότητα του εδάφους και του νερού άρδευσης.


Καλλιεργητικές πρακτικές
Κλάδευμα: διαμόρφωση ως ελεύθερο κύπελλο (πυκνότητα φύτευσης: 3 x 5m, ή ως θάμνος (με 4 – 5 κεντρικούς βραχίονες) σε συστήματα πυκνής φύτευσης 2 x 4m).
Φυτοπροστασία: Συνήθη φυτοπαθολογικά προβλήματα αποτελούν ο Εξώασκος, η Αργυροφυλλία (ή Μολύβδωση) και η Μονίλια. Εχθροί της καλλιέργειας μπορούν να αποτελέσουν οι αφίδες, τα ακάρεα και κάποια φυλλοφάγα λεπιδόπτερα. Σ’ αυτό το σημείο, όμως, θα πρέπει να αναφέρουμε πως οι απαιτήσεις σε λήψη μέτρων φυτοπροστασίας είναι μειωμένες σε σύγκριση με τα υπόλοιπα καλλιεργούμενα πυρηνόκαρπα, δίνοντάς μας τη δυνατότητα να προσαρμόσουμε την καλλιέργειά του σε συστήματα βιολογικής διαχείρισης.


Εμπορικές χρήσεις
Καλλιεργείται για την παραγωγή των καρπών, των φύλλων  και των ανθέων της. Οι καρποί της είναι εμπορεύσιμοι ως νωποί, κατεψυγμένοι και αποξηραμένοι. Τα προϊόντα μεταποίησης των καρπών διακρίνονται σε προϊόντα βιομηχανιών τροφίμων - ποτών (χυμοί, μαρμελάδες, ενεργειακά ροφήματα, αλκοολούχα ποτά όπως λικέρ και κρασί) και σε προϊόντα φαρμακευτικών βιομηχανιών (έλαια, βιταμινούχα σκευάσματα, συμπληρώματα διατροφής κ.α.).


Ο πολτός από τα τσάπουρνα χρησιμοποιείται ως συνοδευτικό στα μαγειρεμένα κρέατα προσδίδοντάς τα ιδιαίτερο άρωμα και γεύση. Ο χυμός των καρπών χρησιμοποιείται στην κατασκευή ποτών, για τον χρωματισμό και την ένταση της γεύσης, ενώ σε πολλές περιοχές της Βρετανίας κατασκευάζουν ένα είδος gin από τα τσάπουρνα. Το κρασί των τσάπουρνων εκτιμάται πολύ σε πολλές περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης. Στην Ισπανία στη Χώρα των Βάσκων αλλά και άλλες γειτονικές περιοχές, παράγουν ένα δημοφιλές λικέρ που ονομάζεται patxaran.


Άλλες χρήσεις – φαρμακευτικές ιδιότητες:
Ο χυμός από τα τσάπουρνα θεωρείται ότι αποτοξινώνει και καθαρίζει το αίμα, είναι τονωτικός σε περιπτώσεις απώλειας βάρους, και τα φύλλα χρησιμοποιούνται ως αφέψημα. Στο φυτό αποδίδονται στυπτικές, τονωτικές, καθαρτικές, διουρητικές, και αντιπυρετικές ιδιότητες. Το τσάι των λουλουδιών είναι καθαρτικό, και στυπτικό, κατάλληλο για εντερικές και στομαχικές δυσλειτουργίες. Τα άνθη και οι καρποί περιέχουν κουμαρίνες, γλυκοσίδες και φλαβονοειδή, αιθέρια έλαια, λίγα ζάχαρα, ταννίνες, φυτικά οξέα όπως μηλικό οξύ, βιταμίνη C, πηκτίνες, γόμες και ρητίνες. Το αφέψημα των φρούτων που είναι στυπτικό βοηθά στη γαστρεντερίτιδα.


Προοπτικές ανάπτυξης – πειραματικά αποτελέσματα
Η καλλιέργεια του συγκεκριμένου φυτικού είδους μπορεί να αποτελέσει μια αξιόπιστη αντιπρόταση γεωργικής εκμετάλλευσης απέναντι στα εισαγόμενα καλλιεργούμενα φυτικά είδη με αυξημένη διατροφική αξία, αφού πλεονεκτεί όσο αφορά στην απόλυτη προσαρμογή του στις εδαφοκλιματικές συνθήκες της χώρας μας.
Την τελευταία τριετία γίνεται μια προσπάθεια ανάπτυξης της συγκεκριμένης καλλιέργειας με ερευνητικές δραστηριότητες που αφορούν σε δημιουργία πρωτοκόλλων άρδευσης – λίπανσης – θρέψης – φυτοπροστασίας από το εξειδικευμένο προσωπικό των εταιριών PlantDirect, ΒΙΟΓΝΩΣΗ, Agromarket και Φυτογέννεσις. Τα αποτελέσματα των παραπάνω δραστηριοτήτων μας δίνουν πλέον τη δυνατότητα πλήρους υποστήριξης κατευθυνόμενων καλλιεργητικών πρακτικών στην καλλιέργεια του Τσάπουρνου, με σκοπό τη δημιουργία υγιών γεωργικών εκμεταλλεύσεων, με προοπτικές πλήρους καθετοποίησης της παραγωγικής διαδικασίας και με ταυτόχρονη λήψη επενδυτικών δραστηριοτήτων μεταποιητικής δράσης.


Γεώργιος Α. Μπάρδας
Γεωπόνος – Φυτοπαθολόγος
BSc., MSc., PhD., PostDoc.
g.a.bardas@gmail.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου